اسد الله معطوفى

793

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

گورستان‌هاى تاريخى شموشك با خروج از سمت غرب شهر گرگان ، پس از 15 كيلومتر وارد جاده‌اى فرعى در سمت چپ مىشويم كه پس از طى حدود 3 كيلومتر ، شموشك سفلى ( پائين ) نمايان مىگردد . در ادامه همين راه اندكى بعد ، روستاهاى شموشك بالا واقع گرديده است . بنابر نوشته‌هاى موجود در اسناد تاريخى منطقه ( وقفنامه‌ها ، هبه‌نامچه‌ها ، مصالحه‌نامچه‌ها و . . . ) كه تعدادى از آن‌ها در اختيار نگارنده است ، اين دو روستا جزو قراء قديمى بلوك سدن رستاق يكى از چند بلوك مهم ايالت استراباد سابق محسوب مىشدند . اين بلوك از خود شهر استراباد به سوى غرب تا دهات گز و ليوان ادامه مىيافت . قديمىترين سند تاريخى مربوط به قريه شموشك ، وقفنامه سيد شهاب الدين فضل الله قاضى استرابادى و مربوط به ذيحجه سال 903 ه ( آغاز حكومت شاه اسماعيل و سلسله صفوى - آخرين سال حكومت رسمى تيموريان ) است ، كه در آن واقف قراى روشن‌آباد ، زينل‌آباد و سياه دارستان را با جميع توابع ، لواحق و مضافات وقف بر اولاد ذكور ( پسران ) خود نموده است . در بخشى از اين وقفنامه كه حدود جغرافيائى املاك و اراضى و قراء ياد شده را معين مىكند ، آمده : « . . . جنوبا بعضى متصل به قريه جلا و بعضى قريه شموشك مىباشد كه اين شموشك وقف اولاد سيد زكى الدين محمد بن امير سيد عماد الدين است » . 111 اين روستا و روستاهاى شرق آن از جمله سيدميران و سيدكلاته ( سدن ) از همان دوران به مدت چندين قرن ملك اربابى محسوب شده و نسل‌به‌نسل به وراث خان‌ها و ارباب‌ها مىرسيد . در وقفنامه سال 1190 ه ( سه سال آخر حكومت كريم خان زند ) كه مربوط به آقا عبد الله پسر حاجى شيخ لطف الله قاضى شهر استراباد است ، آمده : « . . . 9 سهم از 120 سهم قريه شموشك با توتستان واقعه در آن با حقابه رودخانه و يك دانگ از جمله 6 دانگ يك باب آبدنگ واقع در خارج از دروازه بسطام استراباد ( فلكه كاخ فعلى شهر گرگان ) را بر دختر خود فاطمه و دخترزاده‌اش خير النساء وقف نموده و . . . » . 112 چهارده سال بعد ( 1204 ه ) در اوج كشمكش‌هاى خاندان قاجار با آخرين حكام زنديه ، على محمد آقا دولوى قاجار پسر محمود خان طى يك وقفنامه‌اى : « يك سهم از 4 سهم از يك ربع از يكدانگ از كل 6 دانگ قريه شموشك را بر گلدسته مسجد جامع استراباد وقف نموده و آن‌را به موذنش ملا محمد ابراهيم واگذاشت » . 113